Rząd zapłaci firmom za wyłączanie prądu. Nowe przepisy od września

Od 7 września 2024 r. duże firmy będą mogły zarabiać na ograniczaniu zużycia energii elektrycznej — rząd wprowadza nowy system wynagrodzeń dla przedsiębiorstw, które dobrowolnie zmniejszą pobór prądu w sytuacjach kryzysowych. To przełomowa zmiana w podejściu do stabilizacji polskiej sieci elektroenergetycznej.

Dlaczego rząd zmienia podejście do ograniczeń energii?

Przyczyn jest kilka, a wszystkie wiążą się z rosnącymi wyzwaniami dla systemu elektroenergetycznego. Fala upałów, jaka nawiedziła Polskę pod koniec czerwca 2024 r., kiedy padł ponad stuletni rekord ciepła, pokazała, że ekstremalne warunki pogodowe będą się powtarzać coraz częściej. W okresach wysokich temperatur zapotrzebowanie na energię elektryczną gwałtownie rośnie — głównie z powodu masowego włączania klimatyzacji — a jednocześnie produkcja z odnawialnych źródeł energii spada. Bezwietrzna pogoda oznacza bowiem mniejszą produkcję energii wiatrowej.

Ministerstwo Energii przyznaje, że dotychczasowy system oparty wyłącznie na karach pieniężnych za niedostosowanie się do ograniczeń okazał się niewystarczający. Zamiast tylko grożenia mandatami, rząd chce teraz zastosować “marchewkę” — finansową nagrodę za współpracę. To zmiana filozofii: zamiast bodzieć negatywny (kara), pojawia się bodziec pozytywny (wynagrodzenie).

Jak będzie działać nowy system nagród?

Nowe przepisy wprowadzą szczegółowe zasady, wedle których operatorzy systemu elektroenergetycznego będą obliczać wynagrodzenia dla firm, które ograniczą pobór energii. System jest złożony, ale opiera się na trzech kluczowych elementach:

Warunki udziału w programie

Program dotyczy wyłącznie dużych odbiorców energii elektrycznej — konkretnie tych, których łączna moc umowna możliwa do jednoczesnego poboru wynosi co najmniej 300 kW. To oznacza, że mowa tu przede wszystkim o:

• Fabrykach i zakładach produkcyjnych
• Dużych centrach handlowych
• Biurowcach i kompleksach biznesowych
• Hotelach i obiektach hotelarskich
• Dużych magazynach logistycznych

Gospodarstwom domowym, niezależnie od ich zużycia, nie przysługuje prawo do wynagrodzeń. Wyłączone są również szpitale, domy pomocy społecznej, ośrodki wsparcia, media publiczne, porty lotnicze, koleje, transport morski i publiczny, a także podmioty wydobywające i przetwarzające paliwa kopalne.

Wzór obliczania wynagrodzeń

Wysokość wynagrodzenia będzie zależeć od:

Element obliczenia	Opis
Wielkość redukcji poboru	Ile kilowatów godzinowo firma zmniejszyła zużycie energii
Współczynnik stopnia zasilania	Wskaźnik określony przez operatora systemu przesyłowego w danej godzinie
Średnia kwartalna cena energii	Cena sprzedaży energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym w danym kwartale

Operator weryfikuje każdy miesiąc, czy dana firma rzeczywiście zastosowała się do wprowadzonych ograniczeń, a następnie oblicza należne wynagrodzenie. Jeśli firma posiada wiele obiektów, każdy z nich jest rozliczany osobno.

Co to oznacza dla przedsiębiorstw?

Nowy system otwiera przed dużymi firmami możliwość uzyskania dodatkowego dochodu w okresach, gdy sieć elektryczna znajduje się pod presją. Dla branż energochłonnych, takich jak produkcja, przetwórstwo czy logistyka, może to być istotne źródło przychodu. Jednocześnie firmy zyskują elastyczność — mogą planować swoje operacje w taki sposób, aby w sytuacjach kryzysowych móc szybko zmniejszyć pobór energii i zarobić na tym.

Ale jest haczyk: nie wiadomo jeszcze, ile dokładnie wyniosą te nagrody. Resort energii podał jedynie wzór, wedle którego operatorzy będą je obliczać. Rzeczywista wysokość wynagrodzeń zależy od cen energii na rynku i stopnia zagrożenia dla sieci. W okresach, gdy system jest stabilny, wynagrodzeń może w ogóle nie być.

Finansowanie programu — skąd pieniądze?

Rząd planuje sfinansować program nagród z przychodów opłaty jakościowej, którą pobiera operator systemu przesyłowego. Resort uzasadnia to tym, że wprowadzenie ograniczeń jest nieodłącznym kosztem utrzymania niezawodności i jakości dostaw energii elektrycznej. Innymi słowy: wszyscy odbiorcy energii będą pośrednio finansować nagrody dla firm, które ograniczają zużycie, ponieważ dzięki temu system pozostaje stabilny i wszyscy mogą liczyć na bezprzerwaną dostawę prądu.

Kiedy przepisy wchodzą w życie?

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad i trybu wprowadzania ograniczeń w dostarczaniu energii elektrycznej obowiązuje od 7 września 2024 r. To dość krótki czas na przygotowanie się dla firm — będą musiały szybko przeanalizować swoje możliwości zmniejszenia poboru energii i zapoznać się z procedurami operatorów.

Szersza strategia stabilizacji sieci

Nowy system wynagrodzeń to element szerszej strategii rządu mającej na celu zwiększenie odporności polskiego systemu elektroenergetycznego. W dobie transformacji energetycznej, rosnącego udziału odnawialnych źródeł energii (które są zmienne w zależności od pogody) oraz rosnącego zapotrzebowania na energię elektryczną (m.in. z powodu elektryfikacji transportu i ogrzewania), elastyczność po stronie odbiorcy staje się kluczowa.

Program nagród to zachęta dla przedsiębiorstw, aby inwestowały w systemy zarządzania energią, magazyny energii czy technologie pozwalające na szybkie dostosowanie zużycia do warunków sieciowych. To długoterminowa inwestycja w bezpieczeństwo energetyczne Polski.